Friday, February 25, 2005

การจัดการความรู้ภาคประชาชน

การจัดการความรู้ภาคประชาชน
วิจารณ์ พานิช
24 ก.พ.48

เมื่อวันที่ 8 ธ.ค.47 ผมได้เข้าร่วมงาน “มหกรรมแผนชุมชนแก้ปัญหาความยากจน” ที่ มสธ. จัดโดยเครือข่ายแผนแม่บทชุมชนพึ่งตนเอง 4 ภาค หนุนโดย พอช. (สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน) การได้ไปเห็นกิจกรรมแผนแม่บทชุมชน เพื่อแก้ปัญหาความยากจน และเพื่อการพัฒนาชุมชน ได้ช่วยตอกย้ำความเชื่อของผมว่า “ชาวบ้านมีการจัดการความรู้กันเองอยู่แล้ว” แต่เป็นการจัดการความรู้ที่ทำตามสามัญสำนึก กระจัดกระจาย ไม่มีความรู้ความเข้าใจรูปแบบที่ทรงพลัง

แนวคิดนี้ ได้รับการยืนยันเมื่อ สคส. เชิญคุณเชษฐา มุคุระ นายก อบต. เขาคราม อ.เมือง จ.กระบี่ มาเสนอเรื่อง “จากกระบวนการเรียนรู้สู่แผนแม่บทชุมชนเขาคราม” ในการประชุมวิชาการจัดการความรู้ เมื่อวันที่ 20 ม.ค.48 เราเห็นได้ชัดเจนว่าชุมชนเขาครามมีการดำเนินการจัดการความรู้ด้วยตนเองมาเป็นเวลากว่า 20 ปี ภายใต้แนวคิด “การมีส่วนร่วมของชุมชน” “การแลกเปลี่ยนเรียนรู้”

ช่วงวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 เป็นต้นมา ดูจะเป็นยุคทองของการจัดการความรู้ภาคประชาชน เพราะ “ทุนเงินตรา” ป่วยหนัก สังคมไทยต้องหันไปหา “ทุนสังคม” ซึ่งมีสูงมากในสังคมไทย ความสามารถในการเรียนรู้ของชุมชนผ่านการดำเนินการเรื่องใดเรื่องหนึ่งร่วมกัน เป็นรูปแบบหนึ่งของทุนสังคม การเรียนรู้ของชุมชนผ่านการดำเนินการเรื่องใดเรื่องหนึ่งร่วมกัน ก็คือการจัดการความรู้ภาคประชาชน นั่นเอง

การจัดการความรู้ภาคประชาชนเป็นสิ่งที่มีพืชพันธุ์ หรือมีหน่ออ่อนอยู่แล้วในสังคมไทย หากมีการเข้าไปส่งเสริมอย่างถูกต้อง จะก่อความเข้มแข็งของชุมชนไทย สังคมไทยเป็นอย่างยิ่ง

ด้วยเหตุนี้ พอช. กับ สคส. จึงตกลงกันว่าจะร่วมมือกันส่งเสริมการดำเนินการจัดการความรู้ในชุมชน โดยใช้ “ตลาดนัดความรู้” เป็นตัวเดินเรื่อง ตลาดนัดแรกจะเป็น “ตลาดนัดความรู้แก้ปัญหาหนี้สินโดยชุมชน”

ที่จริงกระบวนการแผนแม่บทชุมชน โดยตัวของมันเองก็เป็นการจัดการความรู้อยู่แล้ว และหน่วยงานที่เป็นเสมือนผู้คิดค้นเรื่องนี้คือ มูลนิธิหมู่บ้าน โดยมี ดร. เสรี พงศ์พิศ เป็นผู้นำ มูลนิธิหมู่บ้านได้ชักชวนชุมชนลงมือปฏิบัติ และได้ถอดบทเรียนรออกมาเป็นหนังสือหลายเล่มที่น่าอ่าน และเป็นการสั่งสมความรู้ด้านการพัฒนาชุมชนแนวทางใหม่ คือแนวทางที่ชุมชนเป็นผู้ดำเนินการเอง---เป็น “คุณกิจ” ตามแนวทางของ KM

โชคดี มีนักวิชาการสนใจทำวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอกว่าด้วยการจัดการความรู้ภาคประชาชนนี้ เท่าที่ผมทราบ ผศ. ฉลาด จันทรสมบัติ แห่งมหาวิทยาลัยมหาสารคาม จะทำวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกเรื่อง “การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการความรู้ขององค์กรชุมชนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ” ซึ่งถ้ามีการวิจัยพัฒนากิจกรรมของ “คุณกิจ” ที่เป็นชาวบ้าน จนเป็น “คุณกิจ” ที่มีทักษะในการหมุนเกลียวความรู้ ดูดซับความรู้ ประยุกต์ใช้ความรู้ในงาน แลกเปลี่ยนเรียนรู้ยกระดับความรู้และบันทึกเป็น “ขุมความรู้” ไว้ใช้งาน ก็จะเกิดคุณูปการต่อสังคมไทยอย่างสูงยิ่ง

วิจารณ์ พานิช
12 ก.พ.48

0 Comments:

Post a Comment

<< Home