Monday, March 14, 2005

การประยุกต์ใช้ KM กับโครงการที่มีหลายวัตถุประสงค์

การประยุกต์ใช้ KM กับโครงการที่มีหลายวัตถุประสงค์
วิจารณ์ พานิช
14 มี.ค.48

เมื่อวันที่ 3 ก.พ.48 ผมได้บันทึกความคิดเรื่อง “กรณีหุบเขาพฤกษศาสตร์ลำพญา” และได้ตั้งความหวังไว้ว่าจะเป็นโครงการตัวอย่าง ที่มีการพัฒนาพื้นที่โดยชุมชนร่วมเป็นเจ้าของ ร่วมคิดร่วมทำ
บัดนี้ ผมได้รับรายงานการระดมความคิดดังกล่าวจาก ผศ. เฉลิมยศ อุทยารัตน์ รองอธิการบดี มรภ.ยะลา แล้ว
พอได้รับเอกสารดังกล่าว ผมก็เปิดหา “หัวปลา” ทันที แล้วก็ต้องผงะด้วยความตกใจ ว่าปลาตัวนี้เป็นปลาทศกัณฐ์แฮะ เพราะมีหลายหัวจริง ๆ
คือเอกสารไม่ระบุวัตถุประสงค์ของโครงการ แต่ระบุแผนการดำเนินงานถึง 6 ด้าน คือด้านการจัดการบริหารพื้นที่ ด้านการสำรวจศึกษาค้นคว้าวิจัย ด้านการจัดกิจกรรมเพื่อชุมชน ด้านการพัฒนาและปรับสภาพพื้นที่ ด้านการพัฒนาบุคลากรภายในศูนย์ฯ และด้านการจัดหางบประมาณในการดำเนินงานของศูนย์ฯ
ผมได้ความคิดว่า ในการดำเนินการจัดการความรู้ จะต้องทำให้วัตถุประสงค์เป็นหนึ่งเดียว หรือจะเรียกว่าเป็น “ปณิธานความมุ่งมั่น” (purpose) ก็ได้
หรือถ้าไม่สามารถบูรณาการวัตถุประสงค์หลายข้อให้เป็นข้อเดียวได้ ก็ต้องเลือกเอาวัตถุประสงค์ข้อใดข้อหนึ่งมาดำเนินการจัดการความรู้ ซึ่งทางเลือกแบบหลังนี้สู้แบบแรกไม่ได้
ผมลองคิดเอาเองว่า “หัวปลา” หรือวัตถุประสงค์หลักของโครงการ “ศูนย์วิจัยความหลากหลายทางชีวภาพ มรภ.ยะลา” นี้ คือ “การพัฒนาพื้นที่หุบเขาลำพญา” ซึ่ง “คุณกิจ” คือทุกคนในพื้นที่ 42 ตารางกิโลเมตรของหุบเขาลำพญา คำว่า “การพัฒนาพื้นที่” ไม่ได้หมายถึงการพัฒนาเชิงกายภาพ แต่หมายถึงการพัฒนาเชิงสังคม เป็นการพัฒนาที่เป็นองค์รวม คือทั้งด้านความรู้ ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ ด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม สุขภาพ ความเป็นอยู่ ความสุข ความเป็นชุมชน ฯลฯ
เมื่อได้ “หัวปลา” และ “คุณกิจ” แล้ว เราก็ออกแบบ “ตลาดนัดความรู้” ได้
ตลาดนัดความรู้ คือกิจกรรมที่ช่วยการเริ่มต้นแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของ “คุณกิจ” เป็นกิจกรรมที่ “คุณกิจ” เอาความรู้มาแลกเปลี่ยนแบ่งปันกันภายใต้วิธีคิดว่า “คุณกิจ” มีความรู้เพื่อบรรลุ “หัวปลา” อยู่แล้ว
ทีนี้ก็มาถึงวิธีคิดแบบ “พุ่งเป้า” (focus) เนื่องจากวิธีคิดว่า “คุณกิจ” คือทุกคนในหุบเขาลำพญามัน “ฟุ้ง” เกินไป ไม่พุ่งเป้า ต้องหา “คุณกิจ” ระดับหัวกะทิหรือแกนนำ

แล้วจะหาอย่างไร เอาสมาชิก อบต. ได้ไหม หรือกำนัน – ผู้ใหญ่บ้าน โต๊ะอิหม่าม ครู ข้าราชการ?
ไม่มีคำตอบตายตัวนะครับ “คุณอำนวย” และ “คุณเอื้อ” (ระบบ) ต้องช่วยกันคิดและวางแผนยุทธศาสตร์ – ยุทธศาสตร์การจัดการความรู้เพื่อบรรลุ “หัวปลา”
ผมมีความเห็นว่า “คุณกิจ” ที่เราจะพุ่งเป้าต้องเป็นคนที่ดำรงชีวิตประจำวันอยู่ในหุบเขาลำพญา เป็นชาวบ้านทั่วไป แต่เป็นคนมีความรู้หรือมีบทบาทสำคัญที่จะทำให้บรรลุ “หัวปลา” ได้ ซึ่งก็หมายความว่า “คุณอำนวย” และ “คุณเอื้อ” จะต้องช่วยกัน “ยกร่าง” ปัจจัย (ความรู้) สู่การบรรลุ “หัวปลา” ที่เป็นปัจจัยหลัก ๆ สัก 10 ประการ แล้วตรวจสอบดูว่า บุคคลที่ทำเรื่องนั้น ๆ อยู่ (และทำได้ผลดี) เป็นใคร คนเหล่านั้นแหละคือ “คุณกิจ” แกนนำ เราจะเชิญคนเหล่านี้มาเข้า “ตลาดนัดความรู้เพื่อการพัฒนาหุบเขาลำพญา”
เรื่องการจัดการความรู้ก็เหมือนกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์อื่น ๆ ที่ไม่ควรดำเนินการในแนวเดียว แต่ควรทำหลายแนวให้มีผลเสริมส่งซึ่งกันและกันเพื่อการบรรลุ “หัวปลา”
อ. หมอประเวศ แนะไว้ว่า ต้องใช้ยุทธศาสตร์ “การเรียนรู้เต็มพื้นที่” โดยที่วิธีการหนึ่งคือให้โรงเรียนและนักเรียนออกค้นหาและทำบัญชีความรู้ และผู้มีความรู้เพื่อการบรรลุ “หัวปลา” แล้วเอาความรู้เหล่านี้มานำเสนอใน “ตลาดนัด” ด้วย
ลองแค่นี้ก่อน เมื่อเห็นว่าผลเป็นอย่างไร ก็มาช่วยกันคิดต่อว่าจะเดินเรื่องอย่างไรต่อไป
สรุปว่าวิธีดำเนินการ KM ที่มีหลายวัตถุประสงค์ ขั้นตอนแรกก็ง่ายนิดเดียว ทำให้มีวัตถุประสงค์หรือปณิธานความมุ่งมั่นหลักเพียงตัวเดียว แล้วหา “คุณกิจ” ที่เป็น “ตัวจริง” และ “เอาจริง” มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันใน “ตลาดนัดความรู้”

วิจารณ์ พานิช
8 มี.ค.48

0 Comments:

Post a Comment

<< Home